พิพิทธภัณฑ์ช้างแห่งนี้ สร้างขึ้นเพื่อให้ลูกหลานชาวกวยและนักท่องเที่ยวได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ของชาวกวยที่อยู่ร่วมกับช้างมาช้านาน

อย่างที่บอกไปว่าด้วยวิถีชีวิตที่อยู่กับช้าง เลี้ยงช้างเหมือนกับคนในครอบครัว ด้วยความรัก และความผูกพันเมื่อช้างที่เลี้ยงตายลง ชาวกวยก็ได้ทำพิธีสวดศพ และสร้างสุสานให้ช้าง

ที่นี่เขามีการผลิตเครื่องประดับ เครื่องราง จากขนช้าง มีทั้งการถักแหวน และถักกำไรจากขนหางช้าง และการผลิตตะขอช้างของที่นี่นับว่าขึ้นชื่อนัก ด้วยวิธีการผลิต คัดสรรวัสดุที่พิถีพิถัน ทำให้ตะขอช้างที่ได้มีลวดลายสวยงามและน่าเกรงขาม และสามารถซื้อเป็นของฝากได้ด้วยค่ะ

ความประทับใจที่ได้มาที่นี่คือ น้องช้างนั่นเอง ช่างน่ารักและเก่งมากๆ เราประทับมากที่เห็นว่าช้างอยู่กับคนเลี้ยงในฐานะของคนในครอบครัว ไม่ใช้เลี้ยงไว้เพื่อใช้ประโยชน์อย่างเดียว เลี้ยงดูกันเหมือนเพื่อน เหมือนญาติพี่น้อง เท่านั้นยังไม่พอวิถีชีวิตของคนที่นี่ก็น่ารักไม่แพ้กันไม่แปลกใจเลยที่ชาวต่างชาติหลั่งไหลมาเที่ยวเยอะขนาดนี้ เราว่าเพื่อนคงจะพลาดไม่ได้แล้วหละ ต้องมาเที่ยวให้ได้ 

ศูนย์คชศึกษา หรือ หมู่บ้านช้างบ้านตากลาง คือสถานที่ที่ทำให้จังหวัดสุรินทร์ได้รับการยกย่องให้เป็นเมืองช้าง เพราะที่นี่เป็นชุมชนชาวกวยที่เลี้ยงช้างเป็นเพื่อนคู่ใจมายาวนาน และยังคงไว้ซึ่งวัฒนธรรม และประเพณีของคนเลี้ยงช้างแต่ดั้งเดิม

ปัจจุบันชาวบ้านตากลางยังคงเลี้ยงช้าง และฝึกช้างเพื่อไปร่วมแสดงในงานช้างของจังหวัดทุกปีการเลี้ยงช้างของชาวบ้านตากลาง ไม่เหมือนการเลี้ยงช้างของที่อื่นที่เลี้ยงไว้ใช้งาน แต่เลี้ยงช้างไว้เป็นเพื่อน นอนร่วมชายคาเดียวกัน นักท่องเที่ยวจึงจะได้เห็นทั้งโรงช้างไปพร้อม ๆ กับการดำรงชีวิตของชาวกวย ที่นี่มีทัศนียภาพที่งดงามน่าพักผ่อน นอกจากนี้ทางจังหวัดยังได้จัดสร้างพิพิธภัณฑ์ช้างขึ้นภายในหมู่บ้านด้วย เพื่อรวบรวมประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับช้าง อุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ใช้ในการคล้องช้าง และให้ความรู้ในเรื่องข้อมูลเกี่ยวกับช้าง

การทำกระดาษสาจากขี้ช้าง

ฐานการเรียนรู้นี้จะสอนขั้นตอนการผลิตกระดาษสาจากขี้ช้างว่ามีขั้นตอนอย่างไร ทำอย่างไรจึงได้กระดาษมาใช้งาน เพื่อนๆคงสงสัยใช่มั้ยค่ะว่าจะไม่เหม็นหรอ จะมีกลิ่นขี้ช้างมั้ยนะ ขอบอกเลยว่าไม่มีแน่นอนค่ะ ถ้าอยากรู้ว่าเขาทำอย่างไรมันถึงไม่เหม็น เพื่อนๆคงต้องมาเรียนรู้ด้วยตัวเองแล้วแหละค่ะ รับรองว่าสนุกแน่นอน

ศาลปะกำ เรียกกันว่าเทพปะกำ หรือผีปะกำ ชาวกวยเลี้ยงช้างเชื่อว่าประกอบด้วยวิญญาณ 2 ประเภทด้วยกัน คือ "พระครู" ซึ่งเป็นวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ที่มีสถานภาพเทียบเท่าเทพ และวิญญาณของ บรรพบุรุษในสายตาตระกูลที่เคยเป็นหมอช้างพวกเขาเชื่อว่าผีปะกำสามารถให้คุณ และโทษแก่มนุษย์ได้ ดังนั้นจึงต้องมีการเซ่นสรวงบูชาอยู่เสมอ

ที่พัก : โฮมสเตย์ของชุมชนมีด้วยกัน 31 หลัง ราคา 200 บาท/คน/คืน

วิธีที่ 1 : เดินทางโดย รถยนต์

จากตัวเมืองสุรินทร์มุ่งหน้าไปทางทิศเหนือตามถนนปัทมานนท์ (ทางหลวงหมายเลข 214) ประมาณ 28 กิโลเมตร จะผ่านอำเภอจอมพระ แล้วขับตรงไปอีกประมาณ 11 กิโลเมตร เลี้ยวซ้ายตรงบริเวณบ้านหนองตาดไปตามถนนทางหลวงชนบท (สร 3027) อีกประมาณ 20 กิโลเมตร ผ่านบ้านบะ อบต.กระโพ บ้านกระจาน บ้านกระโพ บ้านจินดา แล้วไปเลี้ยวซ้ายหน้าโรงเรียนบ้านตากลาง ขับตรงไปอีกประมาณ 500 เมตร จะผ่านศูนย์คชศึกษา แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าไปในซอยอีกประมาณ 100 เมตร จะพบกับบ้านช้างโฮมสเตย์อยู่ทางด้านขวามือ ติดกับศูนย์คชศึกษาบ้านตากลาง

วิธีที่ 2 : เดินทางโดย รถสองแถว/สามล้อ

เดินทางโดยรถสองแถว สายสุรินทร์ - กระโพ ขึ้นจากสถานีขนส่งจังหวัดสุรินทร์ แล้วลงรถตรงบริเวณหน้าศูนย์คชศึกษา แล้วเดินเท้าเข้าไปในซอยข้างศูนย์ฯ อีกประมาณ 100 เมตร จะพบกับบ้านช้างโฮมสเตย์อยู่ทางด้านขวามือ ติดกับศูนย์คชศึกษาบ้านตากลาง

ค่าใช้จ่าย : รถสองแถว/สามล้อ = 60 บาท

ข้อมูลการติดต่อ : คุณประกิต กลางพัฒนา (ผู้ใหญ่บ้าน) โทร. 081-967-5015

Facebook : หมู่บ้านช้าง บ้านตากลาง อ.ท่าตูม จ.สุรินทร์